Kan. 1095 — Niezdolni do zawarcia małżeństwa są ci, którzy:
1° są pozbawieni wystarczającego używania rozumu;
2° mają poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i
obowiązków małżeńskich wzajemnie przekazywanych i przyjmowanych;
3° z przyczyn natury psychicznej nie są zdolni podjąć istotnych obowiązków małżeńskich.
Kan. 1096 — § 1. Do zaistnienia zgody małżeńskiej konieczne jest, aby strony
wiedziały przynajmniej, że małżeństwo jest trwałym związkiem między mężczyzną i kobietą, skierowanym do zrodzenia potomstwa przez jakieś seksualne współdziałanie.
§ 2. Po osiągnięciu dojrzałości nie domniemywa się takiej ignorancji.
Kan. 1097 — § 1. Błąd co do osoby powoduje nieważność małżeństwa.
§ 2. Błąd co do przymiotu osoby, chociażby był przyczyną zawarcia małżeństwa, nie powoduje nieważności małżeństwa, chyba że przymiot ten był bezpośrednio i zasadniczo zamierzony.
Kan. 1098 — Kto zawiera małżeństwo, zwiedziony podstępem, dokonanym dla
uzyskania zgody małżeńskiej, a dotyczącym jakiegoś przymiotu drugiej strony, który ze
swej natury może poważnie zakłócić wspólnotę życia małżeńskiego, zawiera je nieważnie.
Kan. 1099 — Błąd co do jedności lub nierozerwalności albo sakramentalnej godności małżeństwa nie narusza zgody małżeńskiej, chyba że determinuje wolę.
Kan. 1100 — Znajomość lub opinia o nieważności małżeństwa niekoniecznie
wyklucza zgodę małżeńską.
Kan. 1101 — § 1. Domniemywa się, że wewnętrzna zgoda odpowiada słowom
lub znakom użytym przy zawieraniu małżeństwa.
§ 2. Jeśli jednak jedna ze stron albo obydwie pozytywnym aktem woli wykluczyłyby samo małżeństwo lub jakiś istotny element małżeństwa, albo jakiś
istotny przymiot, zawierają je nieważnie.
Kan. 1102 — § 1. Nie można ważnie zawrzeć małżeństwa pod warunkiem dotyczącym przyszłości.
§ 2. Małżeństwo zawarte pod warunkiem dotyczącym przeszłości lub teraźniejszości jest ważne lub nie, zależnie od istnienia lub nieistnienia przedmiotu warunku.
§ 3. Warunek zaś, o którym w § 2, nie może być godziwie dołączony, chyba
że za pisemną zgodą ordynariusza miejsca.
Kan. 1103 — Nieważne jest małżeństwo zawarte pod przymusem lub pod wpływem ciężkiej bojaźni z zewnątrz, choćby nieumyślnie wywołanej, od której, ażeby się
uwolnić, zmuszony jest ktoś wybrać małżeństwo.
Wadliwe oświadczenie zgody na ślub może mieć miejsce, gdy:
- przyczyny natury psychicznej uniemożliwiają podjęcie obowiązków małżeńskich (np. choroba psychiczna, uzależnienie, inne okoliczności determinujące psychikę).
- występuje niewiedza o tym, że w małżeństwie ma miejsce współżycie;
- istnieje pomyłka co do tożsamości osoby lub jej istotnego przymiotu;
- brakuje świadomości cech związku, jakimi są: jedność, wierność, nierozerwalność (sakramentalność). Według kan. 1099 tylko wtedy jest to przeszkodą, gdy wpływa to na wolę kogoś, kto jest przeciwko tym cechom, tzn. gdyby ktoś zdecydował się zawrzeć małżeństwo katolickie jedynie pod wpływem tego błędu, a swoją zgodę małżeńską uzależnił od rozerwalności lub niesakramentalności małżeństwa[34].
- symuluje się przysięgę (w ogóle wyklucza się małżeństwo lub jakąś jego istotną cechę);
- stawiany jest niegodziwy, sprzeczny z prawem warunek zawarcia (np. rozwód);
- ślub jest zawierany pod przymusem lub z powodu ciężkiej bojaźni;
- ślub jest zawierany podstępem (podanie nieprawdy o jakimś przymiocie – zarówno kłamstwo co do istnienia przymiotu, jak i jego braku) – obecna lista takich przymiotów powszechnie stosowana przy stwierdzaniu nieważności małżeństwa (poniższe przymioty są rozpatrywane w kontekście konkretnego małżeństwa, ponieważ dany przymiot może mieć tutaj większe lub mniejsze znaczenie), to:
- niemożność zrealizowania dobra małżeńskiego (bonum coniugum);
- niezdolność do nawiązania relacji międzyosobowych;
- określone przekonania religijne mogące poróżnić małżonków;
- poważne obciążenia natury moralnej – np. uprawianie prostytucji, kłamstwo co do dziewictwa;
- określone przekonania habitualne – dotyczące stylu życia – mogące poróżnić małżonków;
- popełnienie poważnego (zarówno w sensie prawnym, jak i negatywnie odbieranego społecznie) przestępstwa lub stała/długotrwała działalność przestępcza;
- zaciągnięty dług lub inne poważne problemy majątkowe;
- choroba fizyczna;
- choroba psychiczna;
- uzależnienia – narkomania, alkoholizm etc.;
- ciąża z innym mężczyzną i jej zatajenie lub nieprawdziwe przypisanie jej przyszłemu małżonkowi;
- posiadanie potomstwa;
- pozycja zawodowa/społeczna;
- niemożność dopełnienia małżeństwa lub zrodzenia i wychowania potomstwa.